عرشه فولادی در نصب کاشی چه تأثیری روی انقباض و انبساط دارد؟
عرشه فولادی (Metal Deck) بهتنهایی بستر نهایی نصب کاشی نیست، اما چون بخشی از سیستم سقف یا کف ساختمان است، رفتار سازهای آن میتواند روی لایههای بالایی و در نهایت روی کاشی تأثیر بگذارد.
1️⃣ آیا چون داخل ساختمان است، دیگر انبساط و انقباض ندارد؟
خیر، حتی داخل ساختمان هم تغییرات ابعادی وجود دارد، فقط شدت آن کمتر از فضای بیرونی است.
سه عامل مهم:
- تغییرات دما: فولاد ضریب انبساط بالاتری نسبت به بتن دارد. وقتی سیستم گرمایش روشن میشود یا اختلاف دمای شب و روز ایجاد میشود، عرشه فولادی منبسط و منقبض میشود.
- خزش و جمعشدگی بتن روی عرشه: در سیستم سقف عرشه فولادی، معمولاً بتن روی ورق فولادی اجرا میشود. بتن در ماههای اول جمعشدگی (Shrinkage) دارد که میتواند تنش به لایه ملات و کاشی منتقل کند.
- خیز (Deflection): اگر دهانه زیاد باشد یا ضخامت بتن کم باشد، خیز سقف میتواند باعث ایجاد ترک در کاشی شود.
2️⃣ آیا این تغییرات روی کاشی تأثیر دارد؟
بله، اگر:
- مستقیم روی بتن بدون درز انبساط کاشی نصب شود
- از thinset (چسب کاشی) انعطافپذیر استفاده نشود
- درزهای حرکتی رعایت نشود
- از ممبران جداکننده استفاده نشود
ممکن است شاهد:
- ترک در بندکشی
- ترک مویی روی کاشی
- لق شدن کاشی
- جداشدگی از بستر باشیم.
3️⃣ راهحل اصولی در پروژههای حرفهای
در استانداردهای نصب حرفهای مانند دستورالعملهای Tile Council of North America (TCNA)، برای بسترهای بتنی روی سازه فلزی توصیه میشود:
- اجرای درز انبساط مطابق استاندارد EJ171
- استفاده از چسب کاشی اصلاحشده پلیمری (Flexible)
- استفاده از ممبران ضد ترک (Crack Isolation Membrane)
- رعایت حداقل ضخامت بتن و کنترل خیز سازه
4️⃣ سوالات پرتکرار (FAQ)
آیا چون عرشه زیر بتن است، دیگر تأثیری ندارد؟
خیر. رفتار فولاد به بتن منتقل میشود و بتن نیز تنش را به کاشی انتقال میدهد.
در فضای داخلی هم درز انبساط لازم است؟
بله. حتی در فضاهای داخلی حداقل هر ۶ تا ۸ متر باید درز حرکتی در نظر گرفته شود (بسته به شرایط پروژه).
اگر از چسب معمولی استفاده کنیم چه میشود؟
در پروژههای بزرگ احتمال ترک و جداشدگی بالا میرود. مخصوصاً روی دهانههای بزرگ.
بهترین سیستم برای این نوع بستر چیست؟
سیستم شامل:
- بتن با عملآوری کامل
- ممبران جداکننده
- چسب کاشی پلیمری
- درز انبساط مهندسیشده
نتیجه نهایی
عرشه فولادی حتی در داخل ساختمان هم بیتأثیر نیست.
حرکتهای حرارتی، خزش بتن و خیز سازه میتوانند روی سیستم کاشیکاری اثر بگذارند.
نمودار بالا تفاوت ضریب انبساط حرارتی سه متریال را نشان میدهد:
فولاد (عرشه فولادی) ≈ 12×10⁻⁶ /°C
بتن ≈ 10×10⁻⁶ /°C
کاشی پرسلان/سرامیک ≈ 6×10⁻⁶ /°C
تفسیر مهندسی برای پروژههای کاشیکاری
اگر طول بستر ۱ متر باشد و ۵۰ درجه تغییر دما داشته باشیم:
فولاد ≈ 0.6 میلیمتر تغییر طول
بتن ≈ 0.5 میلیمتر
کاشی ≈ 0.3 میلیمتر
یعنی فولاد تقریباً دو برابر کاشی حرکت میکند.
همین اختلاف است که اگر:
- درز انبساط نداشته باشیم
- ممبران جداکننده اجرا نشود
- چسب کاشی انعطافپذیر استفاده نشود
تنش برشی به چسب وارد میشود و باعث:
- ترک بند
- دِباند شدن
- صدادار شدن کاشی
- شکست لبهها میشود.
